Nelson Mandela

‘Lastpak’ Mandela uit Zuid-Afrika in een notendop

Als hij spreekt, hangt de wereld aan zijn lippen. Zijn terugkeer naar de vrije wereld was reden tot wereldwijde euforie. Hij is de vader, moeder en gids van de Zuid Afrikaanse democratie.

Het wereldwijde symbool voor gerechtigheid, opoffering en moed. Nelson Mandela: vrijheidsstrijder, martelaar en levende legende met een verleden als advocaat, saboteur, terrorist en boxer.Sommigen zouden hem zelfs de titel van filosoof toekennen. Op 18 juli viert Zuid-Afrika de verjaardag van deze legende, dit jaar zijn 92ste.

Een leeftijd die in eerste instantie met name indrukwekkend is om de hoogte, tot je je realiseert wat deze man binnen dit tijdsbestek met zijn idealen  voor elkaar heeft gekregen.

No time to waste
Om in 92 jaar tijd 27 jaar gevangenschap uit te zitten, een land van onderdrukking te bevrijden, een Nobelprijs voor de vrede in de wacht te slepen en president van Zuid Afrika te worden, kun je geen minuut verspillen. En dat heeft hij dan ook niet gedaan. De hoogste tijd om ‘Madiba’ zijn onvoorstelbare leven in een notendop samen te vatten.

“During my lifetime I have dedicated myself to the struggle of the African people. I have fought against white domination, and I have fought against black domination. I have cherished the ideal of a democratic and free society in which all persons live together in harmony and with equal opportunities. It is an ideal which I hope to live for and to achieve. But if needs be, it is an ideal for which I am prepared to die.” Met deze woorden besloot Nelson Mandela zijn verdediging, voordat hij tot levenslang werd veroordeeld.

Lastpak Rolihlahla
Op 18 juli 1918 zag Rolihlahla Mandela het levenslicht in een klein dorpje in de hoofdstad van de Transkei, genaamd Mvezo. Zijn vader, familie van het hoofd van de Thembu-stam, overleed 9 jaar later. Rolihlahla, wat in Xhosa ‘lastpak’ betekent, volgde zijn basisonderwijs aan een locale mission school en werd hier omgedoopt tot Nelson, de naam waarmee hij later geschiedenis zou schrijven. Madiba, de naam van zijn Xhosa stam, zou hem later als eerbetoon toegekend worden.

Van jongs af aan luisterde Nelson Mandela geïntrigeerd naar de verhalen over hoe zijn voorvaders het vaderland verdedigden. Deze verhalen maakten zo’n indruk op de jonge Nelson dat ze hem inspireerden tot zijn eigen strijd voor gerechtigheid. Nelsons ambitie om advocaat te worden en zijn onvermoeibare drive voor gerechtigheid werden verder gestimuleerd door de de vernederingen van Apartheid. “Een duizend onwaardige behandelingen wekte in mij een boosheid, een verlangen op om het systeem te bevechten dat mijn volk knechtte.” ( A Long Walk to Freedom)

Eerste zwarte advocatenkantoor
Samen met Oliver Tambo opende hij in 1952 het eerste zwarte advocatenkantoor in het land. Naast zijn werkzaamheden als advocaat bekleedde hij binnen de ANC zowel de functie van Nationaal vice-President als Transvaal president.

Geinspireerd door Ghandi propageerde Mandela geweldloos verzet tegen het Apartheid-regime. Tevergeefs. Toen de effecten uitbleven en er binnen de ANC meer en meer verdeeldheid ontstond besloot hij een andere weg in te slaan om zijn  idealen te bereiken. Hij werd de leider van de ANC’s gewapende vleugel, Umkhonto we Sizwe (MK) in 1961, wat tot zijn arrestatie in 1963 leidde.

Hoewel hij zelf de volgende 27 jaren in isolement op Robbeneiland en andere gevangenissen zat, groeide zijn reputatie wereldwijd. Vanuit zijn cel werd hij het symbool voor de strijd tegen Apartheid. Zuid Afrikaanse kinderen groeiden op met verhalen over Nelson Mandela, die naarmate de jaren verstreken steeds mysterieuzer werd. Het feit dat er zelden foto’s van hem verschenen, droeg aanzienlijk bij aan de mythe.  

Ondertussen groeide de weerstand tegen het apartheid –regime, dat nu met internationale boycotts en toenemend verzet van de Black Consciousness Movement (BCM) geconfronteerd werd. De kreet ‘ Free Mandela’ werd nu niet alleen door de lokale bevolking geuit, maar kreeg meer internationaal gewicht en werd steeds dwingender. Voor de blanke regering zat er uiteindelijk niets anders op dan Mandela op 11 februari 1990 uit zijn gevangenschap te verlossen. De vrijlating werd uitbundig gevierd en wereldwijd op televisie-schermen gevolgd. Dat Mandela niet stil had gezeten in de gevangenis werd direct duidelijk toen hij verklaarde zich volledig te wijden aan zijn ideaal van een verenigd Zuid Afrika, waar blank en zwart elkaars gelijken zijn.

Onderhandelingen met de Klerk
Hij hervatte zijn positie als leider van het ANC en onderhandelde met president F.W de Klerk voor democratische verkiezingen. Met succes, in 1994 werd Nelson Mandela de eerste democratisch verkozen president van Zuid Afrika, dat vanaf dat moment als de Regenboog natie bekend zou komen te staan.

Velen vreesden voor geweld, wraak en onrust door de nieuwe machtsverhoudingen. Het was Mandela die  gewaagde stappen zette, risico’s nam en elke bevolkingsgroep aanspoorde tot vrede en vereniging, ondanks de complicaties van het apartheid verleden. Als toonbeeld van vergeving leidde Mandela het nieuwe Zuid Afrika door de overgang naar een democratie.
Zijn rol als president werd in 1999 overgenomen door Thabo Mbeki, maar als geestelijk leider, icoon en inspiratie zal niemand hem kunnen vervangen.

Zonder de moed, zelfopoffering en vastberadenheid van Nelson Mandela had Zuid Afrika een hele andere koers kunnen varen.  Met recht wijdde President Zuma de 2010 FIFA World Cup aan Mandela, zonder wie dit fantastische en historische evenement nooit plaats had kunnen vinden. Want anno 2010 heeft Zuid Afrika er weliswaar 16 jaar democratie op zitten, maar zonder Madiba was Zuid Afrika niet het prachtige en vooral trotse gastland geweest waar supporters van elk continent over naar huis zullen schrijven.

“If there are dreams about a beautiful South Africa, there are also roads that lead to their goal. Two of these roads could be named Goodness and Forgiveness.” (Nelson Mandela)

Door Marion Hengeveld

---

Benieuwd hoe Mandela het als eerste democratisch verkozen president het er vanaf heeft gebracht? Lees het in ons artikel De Politiek van Post-Apartheid Zuid-Afrika.

Op 18 juli viert Mandela zijn verjaardag en de hele wereld feest met hem mee. Lees hier meer over Internationale Nelson Mandela-dag.

Wil je meer weten over de apartheidsgeschiedenis van Zuid-Afrika? Lees dan ons artikel over de geschiedenis van apartheid, de belangrijkste ontwikkelingen, het verzet en de ondergang van het systeem.
Ben je ook benieuwd naar de rol die Desmond Tutu tijdens apartheid gespeeld heeft?
Houd kaapstadmagazine.nl goed in de gaten voor nieuwe artikelen over de geschiedenis van Zuid-Afrika.

Nederlandse zanger Stef Bos vertelt in ons interview met hem ook over minder bekende blanke Zuid-Afrikaanse apartheidstrijders. Het volledige interview lees je hier.