Kaapstad in 1777

De geschiedenis van Kaapstad en Zuid-Afrika

In het noorden van Zuid-Afrika staat Kaapstad bij velen als 'Slaapstad' bekend. Volledig onterecht,Kaapstad is volop in beweging! Wie drie jaar geleden de snelwegen nog op een bierviltje kon natekenen en meende elk restaurantje van de Moederstad te kennen kan anno 2011 een stortvloed aan verbazing verwachten. Met name het WK heeft de looks van de stad, het vliegveld en de infrastructuur goed gedaan. Hoewel dit natuurlijk prachtig is, is het nog minder belangrijk dan de politieke ontwikkelingen. Het afgelopen jaar lijkt veel Afro-pessimists optimistischer gestemd te hebben. De paniekerige doemscenario’s met betrekking tot President Zuma bleken mee te vallen. En ondanks een overload aan skepsis bleek Kaapstad met heel Zuid-Afrika tot in de puntjes voorbereid om het WK tot een vreedzaam en feestelijk einde te brengen. Wat nou Kaapstad Slaapstad?

Als we de geschiedenis van Zuid-Afrika induiken, zien we dat er vanaf de 17e eeuw eigenlijk voortdurend naar verandering in de Kaap is gestreefd. Op de Tafelberg na, is de stad Kaapstad dan ook nauwelijks te herkennen in vergelijking met een paar eeuwen geleden.

Zo lag Kaapstad er in 1777 bij:

Wrede romantiek
De bebouwing lag rond de 2 bij 2 kilometer. De straten waren breed, maar niet verhard. Op zo’n 100 meter van het stadje lag het stervormige fort De Goede Hoop, waar zo’n 500 professionele soldaten en 1000 man burgermilitie (vaak part-time)werkzaam waren.

Langs de straten stonden voornamelijk eiken. De huizen telden hoogstens 2 woonlagen en waren vaak wit gepleisterd, al waren ook veel woningen in de favoriete kleur van de Nederlanders geverfd:groen. Dit pittoreske dorpse stadje in de schilderachtige Tafelbaai werd omgeven door de minder romantische galgenvelden. Bijna altijd waren er wel rottende lichamen of lichaamsdelen zichtbaar, hetgeen de  Zweed Anders Sparrman toeschreef aan ‘ de welbekende hardheid van de Nederlanders’.

Bewoners van Kaapstad
Naar moderne maatstavene gemeten, had Sparrman gelijk. De meeste blanke bewoners van Kaapstad hadden Nederlandse wortels en zetten de Kaap naar hun hand. Hier hoorden ook galgenvelden bij.

Het gezelschap werd gevarieerder, toen stoutmoedige Europese bemanningsleden besloten hun schepen zonder hen te laten vertrekken. Deze gelukzoekers verscholen zich aan wal en kwamen pas te voorschijn als hun schepen aan de horizon verdwenen waren. Zo onststond er een internationale gemeenschap van drinkers en verwoedde gokkers. Maar niet iedereen vond Kaapstad het  blijven waard. Veel Afrikaans-Nederlandse boeren trokken het Zuid-Afrikaanse binnenland in om hier boerderijen te beginnen, waarmee ze de naam Trekboers verdienden. Rond 1777 hadden ze het gebied rond Graaff-Reinet net bereikt, ongeveer 400 mijl van Kaapstad verwijderd.

Vroeg toerisme in Kaapstad
Kaapstad werd bijna jaarlijks bezocht door natuuronderzoekers. Met ossenwagens en paarden verscheen er dan een nieuwsgierig gezelschap, hopend de boot pas weer op te stappen met een ‘nieuw dier’ of ‘ nieuwe plant’ op zijn naam. Niet alle onderzoekers verdienden academisch respect. Er zaten ook veel hobbyisten bij, lieden die meer geld dan kundigheid bezaten en die de wetenschap niet noemenswaardig vooruithielpen

Cultuur
Bezoekers die net aankwamen uit Europa werden onaangenaam verrast door het rauwe cultuurtje van de blanke, met name Nederlandse, inwoners.

Er heerste een decadente leefstijl, maar wat ontbrak was beschaving. Er was geen theater, er werd geen krant gedrukt, en er was geen boekwinkel te vinden. De Nederlanders spraken geen woord over de grens en eisten van vreemdelingen dat ze zich in het Hollands verstaanbaar maakten. De Afrikaanse taal was op dit moment ook in ontwikkeling. Ontstaan uit het 17e eeuwse Nederlands, vormde het door invloeden van de slaven en creoolse invloeden tot een taal op zich. Voor Nederlanders thuis was dit zorgwekkend. Velen beschouwden de taal als een verbasterde versie van het o zo pure Nederlands.

Een ander teken van de zedenverwildering in de Kaap was voor buitenstaanders zichtbaar tijdens het diner. Hier hield men gewoonlijk zijn hoed op, zelfs als er dames in het gezelschap waren. Omdat de mannen tijdens de maaltijden rookten alsof hun leven er vanaf hing, waren praktisch alle zintuigen nog voor het dessert verdoofd door de rook.

Slaven en knechten
In 1777 is Kaapstad ruimschoots gewend aan slaven. Van de 8000 slaven  die op dat moment in Zuid-Afrika aanwezig zijn, leeft ongeveer 40% in Kaapstad. Sinds 1658 worden deze ingezet voor de VOC en in huishoudens van ‘vrije burghers’. De slavernij in Kaapstad begon met ‘ een lading’ Angolese slaven in 1758, gevolgd door vele slaven uit Maleisie en Jakarta. Later zou Mozambique de voornaamste bron van slaven vormen. De slaven werkten in de  wegenbouw en herstelden en bouwden gebouwen vor de VOC, zoals het kasteel. Ze moesten zelfs hun eigen verblijf bouwen, het slavenverblijf of ‘ Slave Lodge. Bijna 200 jaar lang leeden hier tot wel 600 slaven opeengepakt. In de Slave Lodge was het donker, er heersten ziektes en het sterftecijfer lag gemiddeld tond de 30%.

De KhoiKhoi, - of Hottentotten-, mochten weliswaar niet als slaven worden gehouden, hun werkomstandigheden wijken hier weinig van af.

Mede door de armzalige omstandigheden van zowel VOC-slaven als houshoudelijke slaven, was de openbare orde in de kolonie wankel. Gevluchte slaven en rondzwervende bendes zorgden voor de nodige onrust door reizigers te overvallen en boerderijen te plunderen.

Kaapstad toen en nu
Van de keuzes die in de 18e in de Kaap gemaakt zijn, zijn de gevolgen in het Kaapstad van vandaag overduidelijk zichtbaar. In Kaapstad komt geschiedenis erg dichtbij. De Slave Lodge, gebouwd door de VOC-slaven, staat nog steeds overeind in het centrum van Kaapstad. Vandaag is de Slave Lodge een museum over de slavernij in Kaapstad, dat dagelijks door toeristen wordt bezocht.
De slavenhandel en de oneerlijke werkverhoudingen zouden het fundament vormen voor het geïnstitutionaliseerde racisme, dat Zuid-Afrika zo lang in zijn greep zou houden. Lees hier meer over op Apartheid in Zuid-Afrika.

De geschiedenis van Zuid-Afrika is fascinerend, pijnlijk, confronterend en gecompliceerd. Hou onze sectie Typisch Zuid-Afrika goed in de gaten voor nieuwe artikelen over de geschiedenis van Zuid-Afrika.

Door Marion Hengeveld

Bronnen
Dvd: History of South Africa
Boek: Een Nederlander in de Wildernis

Wil jij op de hoogte blijven van nieuws uit Kaapstad en wil jij elke maand interessante artikelen over Kaapstad lezen? Meld je dan aan voor onze gratis nieuwsbrief. Als je dagelijks de nieuwe restaurants, clubs en evenementen in Kaapstad wil bekijken, word dan lid van onze Facebook-groep of volg ons op Twitter.