Bart Luirink

Tien Vragen aan Bart Luirink – schrijver van Puur Goud (Verhalen uit Zuid-Afrika) en hoofdredacteur van ZAM Magazine

Bart Luirink (1954) verhuisde in 1993 – een heel turbulente tijd voor Zuid-Afrika – naar Johannesburg. Vanuit daar was hij correspondent voor onder meer de NOS, de VPRO en Vrij Nederland.

1) Vertel kort iets over jezelf – wie ben je en waar kom je vandaan?
Na een leven in Amsterdam koos ik voor Johannesburg. Inmiddels woon ik in een ruime flat in Illovo, vlakbij een rijke keuze aan winkels en restaurants. Handig want ik sta mij er op voor een van de weinige journalisten in Zuid-Afrika te zijn die zelf geen auto rijd. Maar ik kom overal dankzij aardige collega's en de beste taxijongens van de wereld. Ik ben momenteel alleenstaand, of liever: enkellopend, zoals ze hier zeggen. Dat klinkt een stuk actiever.

2) Hoe lang woon je al in Zuid-Afrika – wat was ooit de reden om hierheen te komen?
In de jaren zeventig was ik actief in een linkse en luidruchtige jeugdbeweging in Nederland. Het neerschieten van zoveel vreedzame demonstrerende scholieren in 1976 raakte ons diep. Ik liep mee in een demonstratie door de Amsterdamse binnenstad en vond al gauw het kantoor van de anti-apartheidsbeweging ... en de honderden boeken die je daar kon lezen over de geschiedenis van Zuid-Afrika. Enerverende levensverhalen ook van mensen als Mandela, Sisulu en Tambo.

3) Wanneer was je eerste bezoek aan dit land en kun je je nog je eerste indruk herinneren?
In oktober 1990 arriveerde ik voor het eerst in Zuid-Afrika. Een naargeestig vliegveld, een heuvelachtige stad (door de plattegrond dacht ik dat Johannesburg plat was...), een binnenstad zonder restaurants, Jameson's, de hotelbar in het centrum waar de African Jazz Pioneers speelden, een weerzien met allerlei voormalige ballingen die ik in Amsterdam en Londen had leren kennen.

4) Je was in Nederland destijds actiecoordinator bij de Anti Apartheids Beweging Nederland (AABN). Waar en hoe beleefde jij het bericht van en de uiteindelijke vrijlating van Nelson Mandela?
De vrijlating op zondag 11 februari volgden we op het kantoor van de AABN aan de Lauriergracht. Er is een prachtige fotoserie die de reacties van de kijkers in onze kantine naar dat ene televisietoestelletje van seconde tot seconde vastlegde. Conny Braam, Ed. van Thijn, alle collega's en activisten, een meute journalisten. Wat duurde het lang! Een week eerder waren we door de aangekondigde vrijlating verrast. Er waren zoveel voortekenen, maar we hadden al zo vaak hoge verwachtingen zien verschrompelen. Dus dachten we: op niets rekenen. En toen gebeurde het.

5) Wat zijn voor jou de afgelopen jaren de meest ingrijpende en opvallende veranderingen in het Zuid-Afrikaanse landschap (economisch, sociaal-maatschappelijk, politiek en natuur) geweest?
En nieuwe omgang tussen alle bevolkingsgroepen, hoe hoog de spanningen soms ook oplopen en hoe met name het Zuid-Afrikaanse platteland nog achterloopt. Het ontstaan van veel kritischer media en de artistieke renaissance. De aannaame van een van meest voorbeeldige grondwetten ter wereld. Aids. De pijnlijke verlokkingen van de macht waaraan het ANC blootstaat en te vaak toegeeft. De nachtmerrie die Thabo Mbeki heette - met alle ontkenning van aids, corruptie, misdaad, Zimbabwecrisis. En Themba, mijn buurjongetje, kind van het nieuwe Zuid-Afrika, een 'bornfree' die apartheidheid nooit meemaakte. Themba is een fan van Lumumba en van Brazilie dat volgens hem de WK gaat winnen.

6) Je houdt – naast de hoofdredactie van ZAM - actief weblogs bij over Zuid-Afrika en dingen die hier gebeuren.  Wat is over het algemeen je mening over de Nederlandse media en hun berichtgeving over gebeurtenissen hier?
Op mijn blog klaag ik wel eens, het zijn momentopnamen. Maar in het algemeen vind ik dat er veel goeie verhalen over Zuid-Afrika verschijnen, of items in de nieuwsbrubrieken op tv. Natuurlijk overheersen in de berichtgeving de crises die het land beleeft, maar dat is de functie van het nieuws. Maar ook de internationale doorbraak van veel Zuid-Afrikaanse fotografen, de nieuwe schrijvers, de moderne dans en beeldende kunst ontgaan de kunstredacties niet. Voor nieuwe trends en ontwikkelingen, en Afrikaanse perspectieven op wat er hier gebeurt, moet je natuurlijk ZAM Africa Magazine lezen: www.zam-magazine.nl

7) Je bent voorzitter van Africa in the Picture. Wat houdt dat platform precies in?
In Nedetland een podium bieden aan Afrikaanse cineasten, makers van hedendaagse films en documentaires. Ook al zo'n artistieke sector die veel nieuw talent voortbrengt, maar internationaal nog veel te weinig publiek trekt.

8) Tussen 1999 en 2005 ontwikkelde je Behind the Mask, een online magazine over homoseksualiteit in Afrika. Hoe baanbrekend was dat in die tijd?
Baanbrekend omdat niet eerder het internet was ingezet als medium ten dienste van homoseksuele Afrikaanse vrouwen en mannen. Een middel voor identificatie, uitwisselen van verhalen en ervaringen, een storyteller van geschiedenissen. Dat was nieuw, en zeker dat dat pan-Afrikaans van karakter was en is. Het beperkte zich niet tot Zuid-Afrika, maar keek ook over de grens. De site - www.mask.org.za - doet het nog steeds erg goed, met een enthousiast team in de vroegere kantoren van de vrouwengevangenis in Johannesburg, vlak naast het Constitutionele Hof.

9) Kort samengevat zijn al jouw dagelijkse bezigheden terug te voeren tot Zuid-Afrika. Wat maakt jouw liefde en passie voor dit land zo groot?
Zuid-Afrika is een microkosmos als het gaat ok de grote kwesties van deze tijd: integratie, migratie, de creatie van een wereld die de afstand tussen haves en have nots overbrugt. Ik geniet hier van de verleidelijke mix van geschiedenis, de samenleving als laboratorium voor vernieuwing, het afropolitische karakter van Johannesburg, de zon en de vele vriendschappen die ik hier opliep, en nog steeds oploop.

10) Hoe zie je de ontwikkeling van Zuid-Afrika voor de komende tien jaar? Denk je dat het WK daarop van grote invloed zal zijn of wordt dat overschat?
Koffiedikkijken vind ik niet zo'n nuttig tijdverdrijf. Het is een land met onbegrensde mogelijkheden en nog een enorm tekort aan managementskills. Er rust een loodzware erfenis op het land, en een arrogantie van veel nieuwe bestuurders die van geen kritiek willen weten. De zeer toe te juichen groei van de middenklasse ontneemt nog teveel het zicht op het feit dat er zo veel mensen achterblijven en geen mogelijkheden hebben om aansluiting bij de economie te zoeken. De WK zal daarin niet veel verandering brengen, maar dat Zuid-Afrika bewijst dat het zo'n evenement aankan ... een soort 'Yes, we can! ... dat stemt Themba, dat buurjongetje, al maandenlang gelukkig.

---

KaapstadMagazine.nl vertelt je het laatste nieuws uit Kaapstad en omgeving. Bezoeken en toespraken van prominenten, artiesten en andere bijzondere personen - hier lees je de interviews die we met hun hebben.

Lees ook
Tien vragen aan... Marc Habets
Tien vragen aan... Esther Bootsma
Tien vragen aan... Maxime Boegem
Tien vragen aan... Hans Vonk
Tien vragen aan... Dylan van Eijkeren
Tien vragen aan... Jeroen van Rootselaar & Katelijne Hamers
Tien vragen aan... Gerrit Jan van der Grijn
Tien vragen aan... Miriam Mannak