Op z'n Hollands de townships door fietsen

Op de fiets kennismaken met de Xhosa cultuur in Masiphumelele

Ben je op zoek naar een townshiptour in Kaapstad? Heb je je ooit afgevraagd of een kerkdienst in een township verschilt van wat je in Nederland gewend bent?En hoe zit dat nou echt met de Afrikaanse traditionele genezers?
Zet jij ook je vraagtekens bij spookverhalen over de townships en wil je met eigen ogen zien hoe gezellig, huiselijk, normaal maar toch anders de huizen in de townships zijn?
Simpel: Ga op de thee! De redactie van Kaapstadmagazine.nl ging met AWOL mee op een townshiptour in Masiphumele.

A World of Learning
Een korte geschiedenis over A World Of Learning (AWOL). In 2002 begon de medeoprichtster en directrice Sally Petersen met fietstochten door het township in Masiphumelele. Sindsdien rinkelen er regelmatig fietsbellen in de township bij Kaapstad. Een gids van AWOL neemt je tijdens deze fietstochen mee om kennis te maken met de lokale gemeenschap. Zo ontdek je vanuit je fietszadel de waarheid over de townships van Kaapstad.

De reisgroep waarmee we reizen is klein en gezellig. We moeten onze fietsen nog ophalen en wandelen door Masiphumelele tot we aankomen bij een kleine fietswinkel. De fietswinkel met geïmporteerde, tweedehands fietsen wordt gerund door Zuid-Afrikanen uit Masiphumelele. Een van de eerste dingen die me opvalt in de fietswinkel zijn de muurbeschilderingen. “De schilderen zijn door de kinderen geschilderd”, vertelt onze gids Mzwamadoda Zwai trots. Hij legt uit dat in het buurthuis, het naaiatelier, de kerk en in de fietsenwinkel tientallen kinderen hun creatieve en technische talenten ontwikkelen.

En doortrappen maar!
Vervolgens krijgen we een ouderwetse fiets met een terugtraprem. Eindelijk weer fietsen! We volgen onze gids door de straten van Masiphumelele. Onze eerste stop is een zondagse kerkdienst. We zetten onze tweewielers buiten neer en nemen plaats achterin de kerk.

Zijn wij nou zo stijf of zijn zij zo soepel?
Er blijven mensen binnendruppelen tot het bomvol zit. Als de dienst begint begint iedereen vol overgave te dansen en te klappen. Wat een energie: We beginnen een beetje twijfelend, maar staan al snel uitbundig mee te dansen. Als de voorganger ordert dat we elkaars handen mogen schudden of elkaar kunnen knuffelen,  gaan we er helemaal in mee. De gospelgroep schudt onze handen en geeft ons een warm welkom. Hier kunnen we in ons koele kikkerlandje nog een puntje aan zuigen. Hoewel ik zelf niet religieus ben, kan ik deze ervaring alleen maar als spiritueel omschrijven. Ik blijk niet de enige te zijn wiens glimlach op het gezicht is vastgeroest.

Traditionele genezers in Zuid-Afrika
Onze tweede stop in het township van Masiphumele is de thuisbasis van een sangoma(traditionele genezer). Onderweg wordt onze aandacht naar dreunende muziek toe getrokken. Dit blijkt uit de shebeen (cafe) vandaan te komen. Het is dat we een afspraak bij de traditionele genezer hebben, anders hadden we wel even binnen willen kijken. Een paar honderd meter verderop parkeert Mzwamadoda zijn tweewieler naast een klein hut-achtig gebouwtje en we volgen zijn voorbeeld. We lopen achter hem aan tussen een aantal kleine huisjes door, terwijl onze nieuwsgierigheid toeneemt.

We arriveren bij de plek waar mensen naartoe gaan met emotionele, spirituele of fysieke kwalen. Kwalen waar de doktoren ze niet van kunnen verlossen. Mzwamadoda vraagt ons om plaats te nemen op bankjes in de kale ruimte. Vol spanning gehoorzamen we. Ik kijk om me heen en zie ‘ Welkom’ in minstens vier talen op de muren staan. Ik neem de vrouw in me op die in de hoek op haar trommel aan het spelen is, als er een dame de ruimte binnen stapt en ons nogmaals formeel welkom heet.

Xhosa voor Dutchy dummies
Mzwamadoda leert ons ondertussen een paar Xhosa woorden, maar we worstelen enorm met de uitspraak. Xhosa-sprekers produceren klanken en klikken met hun tong, waar wij niet toe in staat lijken. Het ontbreekt ons aan de taalkundige coördinatie. Mzwamadoda biedt aan om als vertaler te fungeren; de sangoma spreekt geen Engels.

Bea, eat your heart out
Onze vrouwelijke traditionele genezer ziet er mooi en indrukwekkend uit. Ze draagt een ingewikkelde hoofdtooi met kwasten; De constructie moet haar uren van haar tijd hebben gekost, het is prachtig! Mzwamadoda vertaalt haar uitleg over de hoofdtooi: Haar voorouders hebben haar opgedragen om een hoofdtooi in rood, wit en blauw te maken. “ Beatrix zou een moord doen voor een rood-wit-blauw hoofddeksel van dit kaliber” fluister ik mijn collega toe. Mzwamadoda vertelt ons dat de kralen aan de hoofdtooi haar laten weten wanneer er een bezoeker onderweg is. Dankzij haar voorouders weet ze al wat er mis is met de persoon voordat deze gearriveerd is. De belletjes aan haar voeten rinkelen wanneer ze al dansend contact met haar voorouders zoekt. Traditionele genezers zijn sterk verbonden aan een bepaalde gemeenschap, maar desalniettemin delen ze hun wijsheden en inzichten met elkaar.

Zuid-Afrikaanse vetkoek en thee
Onze derde en laatste stop is Charlotte’s Place, een kleine maar gezellige hut die bewoond wordt door… juist: Charlotte. Ze woont hier samen met haar kleindochter, Tamika. Zij verwelkomt ons in haar woonkamer met een heerlijke, warme kop thee en stukjes vetkoek: Exactly what we need! Charlotte vertelt ons over haar jeugd, terwijl wij gretig de thee en Zuid-Afrikaanse vetkoek wegwerken. Charlottes moeder was hulp in de huishouding bij een Israëlisch gezin in Tamboerskloof. Charlotte groeide op in dit grote luxe huis, kreeg culinaire hoogstandjes voorgeschoteld en speelde met kinderen van de plaatselijke kostschool. Toen het Israëlische gezin het land verliet, kochten ze voor Charlottes familie een huis in Mitchell’s Plain, ten zuidoosten van Kaapstad. Het leven in de township Mitchell’s plain viel Charlotte in eerste instantie erg zwaar. De weelde van Tamboerskloof zat nog vers in haar geheugen en de verhuizing vereiste behoorlijk wat aanpassingsvermogen.

De actieve gemeenschap van Masiphumelele
Charlotte is inmiddels verhuisd naar Masiphumelele en is meer en meer van de townshipcultuur gaan houden. Ze houdt van haar gemeenschap, de buurt, haar vrienden en de initiatieven die ze gezamenlijk ontwikkelen. Zo zetten ze zich onder andere in voor beter onderwijs en  vrouwenrechten. In 2008 werd Masiphumelele bekroond met de jaarlijkse verzoeningsaward  van het IJR (Institute of Justice and Reconcilation).

Fietsen met AWOL- Alles over deze townshiptours op een rijtje
Een fietstocht door deze bijzondere gemeenschap is absoluut de moeite waard. Als tourist in Zuid-Afrika bekijk je andere culturen natuurlijk altijd vanaf een afstandje. Een cultuur begrijpen zonder de taal te spreken is niet eenvoudig, maar deze fietstochten verschaffen een interessante eerste inkijk in de Xhosa-cultuur. Onze hele groep knikt instemmend als ik zeg dat het een bijzondere ervaring was.

Fietsen in de township Masiphumelele kan het hele jaar door, op elke dag. De kosten zijn R500 per persoon (minimaal twee personen). Alle tours zijn privé, dus de ervaring is persoonlijk en intiem. AWOL haalt je voor R400 per persoon thuis op, maar je kunt er ook voor kiezen zelf naar Noordhoek te rijden. Waar voor je geld? Jazeker:
Een gids, een fiets, een kerkbezoek, een muzikale spirituele ervaring bij een genezer en een braai (barbecue) bij Nongolozi’s Butchery zit bij de prijs in. Kortom, een ervaring die je niet zult vergeten!

Wil je graag proeven van de traditionele Afrikaanse keuken of meedoen aan een gospel kerkdienst. Lees dan onze overzicht over townshiptours.