Helden van Zuid-Afrika

“Waarom ik terugkom? Omdat het uitmaakt”

Ik stel me zo voor dat Jetske van der Schaar (1980) uit een middelgrote stad in Nederland komt, en altijd al speelde met de gedachte om ‘iets goeds te doen voor de wereld’. Jetske was zo’n meisje dat op de lagere school naast je in de klas zat en zei dat je je echt al je boterhammen op moest eten ‘omdat ze in Afrika honger hebben’.

Of ik er wat betreft Jetske’s opvattingen in haar kindertijd ver naast zit, vertelt het verhaal niet. Daarentegen staat het verhaal over de vrijwilligster Jetske die na het afronden van haar opleiding op 23-jarige leeftijd vrijwilligerwerk in Zuid-Afrika komt doen, als een huis. Beter gezegd: in een boek: ‘Helden van Zuid-Afrika’. Dat Jetske tijdens haar verblijf in een kindertehuis in Zuid-Afrika pas echt overtuigd raakt van hoeveel goeds ze kan doen voor de wereld, is zowel voor haar als voor de lezer een bijzondere ervaring.

In ‘Helden van Zuid-Afrika’ vertelt Jetske over drie verschillende periodes waarin zij tussen Nederland en Zuid-Afrika leefde. Afwisselend hier en daar, maar haar hart door de jaren heen veelal in Zuid-Afrika. Terwijl haar eerste bezoek in 2003 vooral betekende dat ze ‘iets van de wereld wilde zien, maar ‘het niet alleen bij kijken houden’, werd het in de jaren die volgden voor Jetske een gevoel van pure liefde en plichtsbesef ten opzichte van de kinderen die ze hier ontmoette, hielp, zag opkrabbelen en weer terugvallen.

Eye-opener
“Ik had me voorbereid op het ergste. Op de beelden van het journaal waar je van wegkijkt, kinderen met een buik groter dan hun hoofd, apathisch voor de vliegen die hen bedekken. Ik dacht dat het moeilijk zou zijn.” Jetske stelde die eerste periode van drie maanden haar beeld van vrijwilligerswerk in Zuid-Afrika behoorlijk bij.

Ze bracht haar tijd door in een opvanghuis in de buurt van Durban, waar ze werkte met onder meer kinderen met HIV. De eye-opener volgde al snel: “Afrika is niet zielig en vrijwilligerswerk is leuk’. Een terechte constatering die een veelal verkeerd beeld van het fenomeen vrijwilligersprojecten in (Zuid-)Afrika moet rechtzetten.

Tijdens haar afscheid na die eerste periode in 2003 maakt Jetske een belofte aan een van de kinderen in het huis: ze zal terugkomen. Het duurt weliswaar nog vier jaar voordat ze de belofte inwilligt, maar in 2007 keert ze voor drie maanden terug naar KwaZulu Natal. Ze werkt drie maanden lang bij verschillende projecten, vooral  gericht op straatkinderen en hun opvang. Eind 2009 keert Jetske wederom terug naar Zuid-Afrika, zover het lijkt voor de (voorlopig) laatste keer.

Lach en een traan
Door de jaren heen – en dus ook in het boek – wisselen mooie en verdrietige verhalen elkaar af. Precies zoals het Afrika typeert – ‘elke dag een lach en een traan’. Cultuurverschillen, taalbarrières (Jetske spreekt inmiddels een verdienstelijk woordje Zulu), blijdschap en teleurstellingen alom. Elke bladzijde een ander verhaal, een andere ervaring, een andere emotie. This is Africa. 

Temidden van verschillende verdrietige, soms weinig hoopgevende verhalen over de kinderen van de straat is er een enkele keer voor Jetske ook de kans een succesverhaal te vertellen. Zoals dat van Donation die ze na een jeugd vol ellende, mishandeling en drank tegenkomt als hij als jongerenwerker werkt, en met zijn vrouw op een door hem gekocht stukje land een huis bouwt. Of het verhaal van Zibonele, een voorheen straatkind dat – om in Jetske’s woorden te spreken – zoveel jaar later ‘bijna onherkenbaar getransformeerd tot geslaagde zakenman’ op het strand van Durban breed lachend voor haar staat.

Het zijn de verhalen over jongens van 13 die zich al stelend, snuivend en moordend zich een weg door de grimmige stad die Durban kan zijn, moeten banen. Het wezenlijke verschil tussen leven versus overleven is een van de grootste contrasten die Jetske in haar subtiel aan het licht brengt.

Bij vlagen schetst het boek een pijnlijk en bij vlagen lelijk schilderij van de hardheid van de samenleving, de enorme uitdagingen die Zuid-Afrika nog voor zich heeft en hoe bijzonder het verschil is dat vrijwilligers hierin kunnen maken. Het verschil dat een meisje als Jetske maakte.

Ook vrijwilligerswerk in Zuid-Afrika doen?
Vrijwilligerswerk doen in Zuid-Afrika is onder Nederlandse jongeren bijzonder in trek. Weet waar je aan begint, het kan naast enorm voldoenend en leuk, soms ook behoorlijk zwaar zijn.

Een van de eisen voor vrijwilligerswerk in Zuid-Afrika is (bij de meeste projecten) dat je minimaal 18 jaar bent. Veel wees- en opvanghuizen vereisen daarnaast dat je minimaal 2 maanden bij hen moet blijven. Op die manier blijft het verloop van vrijwilligers enigszins onder controle, en hoeven de kinderen niet continu afscheid te nemen van mensen waar ze zich aan hechten.

Als je meer informatie wil over bijzondere vrijwilligersprojecten in Zuid-Afrika, lees dan meer in het artikel Vrijwilligerswerk doen in Zuid-Afrika.

‘Helden van Zuid-Afrika’ kun je bestellen via www.heldenvanzuidafrika.nl. De opbrengst van de verkoop komt ten goede aan de projecten van een Nederlandse organisatie die zich inzet voor projecten in Zuid-Afrika.

Door Inge Abraham

Meer interessante boeken uit Zuid-Afrika vind je op onze boekenplank. Wat te denken van het interessante boek Home Away, onlangs nog door Lianne gerecenseerd? Maar ook Bram Vermeulen's beroemde 'Help, ik ben blank geworden' ontbreekt uiteraard niet op onze boekenplank.

Blijf daarnaast via Twitter @kaapstadmag op de hoogte van de leukste boeken en andere nieuwtjes en ontwikkelingen uit Kaapstad, en word je natuurlijk lid van onze Facebook-pagina.